ครรภ์เป็นพิษ รู้เท่าทันภาวะเสี่ยง พร้อมวิธีดูแลตนเองสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ครรภ์เป็นพิษ (Pre-eclampsia) มีอาการอย่างไร

ผลกระทบของครรภ์เป็นพิษต่อแม่และทารกในครรภ์

แนวทางการรักษาครรภ์เป็นพิษตามมาตรฐานทางการแพทย์

วิธีป้องกันภาวะครรภ์เป็นพิษที่ควรให้ความสำคัญและปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

การดูแลตนเองเมื่อมีภาวะครรภ์เป็นพิษ

คำแนะนำจากแพทย์เกี่ยวกับครรภ์เป็นพิษที่แม่ท้องต้องใส่ใจและไม่ควรมองข้าม

ตรวจสอบบทความโดย: สิริมาส อ่วมชม

พยาบาลศาสตรบัณฑิต การพยาบาลและการผดุงครรภ์

ภาวะครรภ์เป็นพิษ

ครรภ์เป็นพิษคืออะไร? ภาวะครรภ์เป็นพิษ (Pre-eclampsia) จะเกิดขึ้นเฉพาะช่วงตั้งครรภ์หรือเกิดขึ้นทันทีหลังคลอด ส่วนใหญ่แล้วมักมีอาการไม่รุนแรง ในรายที่มีอาการรุนแรงอาจเกิดจากความบกพร่องของรก ทำให้เป็นอุปสรรคต่อการลำเลียงเลือดและสารอาหารไปยังลูกในครรภ์ ซึ่งส่งผลกระทบต่อการเติบโตของลูกในครรภ์ได้

ครรภ์เป็นพิษ (Pre-eclampsia) มีอาการอย่างไร

ในระยะเริ่มแรกนั้น อาจจะไม่มีอ่าการให้สังเกตเห็นได้อย่างชัดเจน แต่สามารถทราบได้จากการตรวจครรภ์ หากพบความดันเลือดสูง พบโปรตีนในปัสสาวะ และปัญหาการไหลเวียนเลือด เช่น การบวมน้ำ ก็อาจเกิดภาวะครรภ์เป็นพิษได้

แต่ความดันเลือดสูงและอาการบวมที่ไม่มากนักเกิดขึ้นได้ และไม่ได้บ่งเป็นปัญหาที่รุนแรงเสมอไป นอกจากนี้ ระดับโปรตีนในปัสสาวะก็อาจเกิดจากการติดเชื้อ ดังนั้นจึงยากที่จะชี้ชัดถึงภาวะครรภ์เป็นพิษในช่วงเริ่มต้น

อย่างไรก็ตาม หากมีอาการต่อไปนี้ ควรปรึกษาแพทย์ทันที

ปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่ามัว หรือเห็นแสงเป็นจุดๆ หรือแสงวูบวาบร่วมด้วย
จุกแน่นบริเวณลิ้นปี่
คลื่นไส้อาเจียน
บวมตามใบหน้า มือ ข้อเท้า และเท้า
น้ำหนักเพิ่มขึ้นมากเกินไปอย่างรวดเร็ว

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อภาวะครรภ์เป็นพิษมากที่สุด?

หญิงมีครรภ์ที่มีภาวะเสี่ยงกว่าคนอื่นๆ คือ

ตั้งครรภ์เมื่ออายุน้อยกว่า 20 ปีหรือมากกว่า 35 ปีขึ้นไป
น้ำหนักมากเกินไป หรือมีดัชนีมวลกายตั้งแต่ 35 ขึ้นไป
มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคแพ้ภูมิตัวเอง (Lupus) โรคไต และไมเกรน
เพิ่งตั้งครรภ์ครั้งแรก รวมครรภ์แรกกับคู่สมรสคนใหม่ด้วย
ตั้งครรภ์แฝด

ผลกระทบของครรภ์เป็นพิษต่อแม่และทารกในครรภ์

ผลกระทบต่อคุณแม่

-ความดันโลหิตสูงอย่างรุนแรง เสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง (stroke) หรือภาวะหัวใจล้มเหลว

-ภาวะชักจากครรภ์เป็นพิษ (Eclampsia) มีอาการชักร่วมกับความดันสูง ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิต

-ตับและไตทำงานผิดปกติ อาจเกิดการทำงานล้มเหลวของไตหรือตับเฉียบพลัน รวมถึงภาวะน้ำท่วมปอด

ผลกระทบต่อทารก

-การเจริญเติบโตช้าในครรภ์ (IUGR) เนื่องจากเลือดไปเลี้ยงรกไม่เพียงพอ ทำให้ทารกตัวเล็กกว่าปกติ

-คลอดก่อนกำหนด เพื่อป้องกันอันตรายต่อแม่และทารก แพทย์อาจพิจารณาให้คลอดก่อนกำหนด

-ภาวะแทรกซ้อนหลังคลอด ทารกอาจต้องเข้ารับการดูแลในห้อง ICU สำหรับทารกแรกเกิด (NICU)

แนวทางการรักษาครรภ์เป็นพิษตามมาตรฐานทางการแพทย์

แบ่งการรักษาเป็น 2 กลุ่มคือกลุ่มที่อาการรุนแรง กับ ไม่รุนแรงดังนี้

กลุ่มที่อาการรุนแรง

- การรักษาคือการผ่าตัดเพื่อคลอดออกมา เมื่อคลอดแล้ว มารดาหลังคลอดจะค่อยฟื้นตัวได้เอง

กลุ่มที่อาการไม่รุนแรง ใช้การรักษาแบบเฝ้าระวัง เพื่อประคับประคอง ให้อายุครรภ์ที่ต้องผ่าตัดคลอดนั้นใกล้เคียงกับอายุครรภ์ปกติมากที่สุด เพื่อให้ทารกได้พัฒนาการเจริญเติบโตมากขึ้น โดยคุณแม่กลุ่มนี้อาจต้องนอนรักษาตัวใน รพ. เพื่อประเมินค่าความดัน และตรวจสารเคมีในเลือดอย่างใกล้ชิด

วิธีป้องกันภาวะครรภ์เป็นพิษที่ควรให้ความสำคัญและปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด

แม้จะไม่สามารถป้องกันครรภ์เป็นพิษได้ทั้งหมด แต่สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยวิธีต่อไปนี้

1.การเตรียมความพร้อมก่อนการตั้งครรภ์ ด้วยการตรวจสุขภาพของคุณแม่คุณพ่อเพื่อวางแผนการมีบุตร

2.ฝากครรภ์ตั้งแต่เนิ่น ๆ หากตรวจพบความผิดปกติความดันสูงหรือโปรตีนในปัสสาวะ จะได้รับการรักษาได้ทันท่วงที

3.ดูแลโภชนาการ พยายามกินอาหารที่อุดมด้วยแคลเซียม โฟเลต และไขมันดี หลีกเลี่ยงอาหารเค็มจัดหรืออาหารที่ผ่านการแปรรูปมาแล้วซึ่งจะมีความเค็มแอบแฝงอยู่ในปริมาณที่มาก

4.ควบคุมน้ำหนักก่อนและระหว่างตั้งครรภ์ ภาวะน้ำหนักเกินมีความเสี่ยงต่อการเกิดครรภ์เป็นพิษสูงขึ้น

5วางแผนการตั้งครรภ์ ในช่วงอายุที่เหมาะสมคือ 20-35 ปี

6.แจ้งแพทย์หากมีประวัติ ครรภ์เป็นพิษ

7.ในกลุ่มเสี่ยงสูง สูติแพทย์ อาจพิจารณาให้ยาแอสไพรินในปริมาณที่เหมาะสมตั้งแต่ช่วงแรกของการตั้งครรภ์

8.เลือกสถานที่ฝากครรภ์ที่มีโครงการ การคัดกรอง ภาวะครรภ์เป็นพิษ ณ ปัจจุบันมีใน รพ.ที่เป็น โรงเรียนแพทย์ ซึ่งคุณแม่สามารถสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมและเลือกได้ตามความเหมาะสม

การดูแลตนเองเมื่อพบว่ามีภาวะครรภ์เป็นพิษ

เมื่อคุณแม่ได้รับการวินิจฉัยว่าครรภ์เป็นพิษ ควรปฏิบัติตัวดังนี้

-ยอมรับ ทำความเข้าใจกับภาวะคครภ์เป็นพิษ พร้อมดูแลตัวเองอย่างจริงจัง การได้พูดคุยกับพยาบาลผู้เชี่ยวชาญที่พร้อมรับฟังคุณแม่ก็จะช่วยให้คุณแม่ผ่อนคลายมากขึ้น

-ปฏิบัติตามคำแนะนำแพทย์อย่างเคร่งครัด เช่น การกินยาควบคุมความดันตามเวลา การงดอาหารบางชนิด

-หลีกเลี่ยงกิจกรรมที่ต้องออกแรงมากๆ ความเครียดต่างๆ เพื่อไม่ให้ความดันโลหิตสูงขึ้น

-พักผ่อนอย่างเพียงพอ โดยเฉพาะการนอนหลับในท่าตะแคงซ้าย เพื่อช่วยให้เลือดไปเลี้ยงรกได้ดี

-สังเกตอาการผิดปกติ เช่น ปวดหัวมาก ตาพร่า หน้าบวมมาก ให้ไปพบแพทย์ทันที

-กินอาหารที่มีประโยชน์และดื่มน้ำมาก ๆ ช่วยเสริมระบบไหลเวียนเลือดและลดการบวมน้ำ