คู่มือ คนคลอดลูก เตรียมตัวยังไง ดูแลตัวเองอย่างไรให้ฟื้นไวทั้งกายและใจ

การเป็นแม่ไม่ใช่เรื่องเล็ก โดยเฉพาะช่วงเวลาสำคัญของการ “คลอดลูก” ที่เต็มไปด้วยทั้งความตื่นเต้นและความกังวล สำหรับคนคลอดลูก การเตรียมตัวล่วงหน้า รวมถึงดูแลตัวเองทั้งก่อนและหลังคลอด ถือเป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างราบรื่น ลองมาดูสิ่งที่ควรรู้ไว้กัน

ตรวจสอบบทความโดย: ชัญญา จันทรานุสรณ์
พยาบาลศาสตรบัณฑิต การพยาบาลและการผดุงครรภ์

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

คนคลอดลูกต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนถึงวันสำคัญ

สัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าใกล้คลอดลูกแล้ว

คนคลอดลูกแบบธรรมชาติ กับคลอดผ่าตัด ต่างกันอย่างไร

ขั้นตอนของการคลอดลูกที่คุณแม่ควรรู้

บรรเทาอาการเจ็บท้องคลอดด้วยวิธีธรรมชาติ

คนคลอดลูกต้องเตรียมอะไรไปโรงพยาบาลบ้าง

หลังคลอดลูก การดูแลแผลคลอดและพักฟื้นร่างกาย

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด คืออะไร และคนคลอดลูกควรรับมืออย่างไร

โภชนาการสำหรับคนคลอดลูก เพื่อฟื้นตัวเร็วและมีน้ำนม

คนคลอดลูกควรพักผ่อนกี่วันก่อนกลับไปใช้ชีวิตปกติ

คนคลอดลูกต้องดูแลตนเองอย่างไรให้ร่างกายและจิตใจฟื้นสมบูรณ์

คนคลอดลูกต้องเตรียมตัวอย่างไรก่อนถึงวันสำคัญ

การเตรียมตัวก่อนคลอดเป็นสิ่งสำคัญ ของคนคลอดลูกเพราะช่วยให้การคลอดเป็นไปอย่างราบรื่นและทำให้คุณแม่มั่นใจมากขึ้น ควรเริ่มจากการศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับวิธีการคลอดต่าง ๆ ปรึกษาคุณหมอเพื่อวางแผนการคลอดที่เหมาะสม และเข้าคลาสเตรียมคลอดเพื่อเรียนรู้การหายใจและการรับมือกับความเจ็บปวด รวมถึงการเตรียมของใช้สำหรับคุณแม่และลูกน้อยให้พร้อมก่อนถึงวันคลอดก็เป็นสิ่งที่ไม่ควรมองข้ามเช่นกัน

สัญญาณเตือนที่บ่งบอกว่าใกล้คลอดลูกแล้ว

เมื่อใกล้ถึงกำหนดคลอด ร่างกายของคุณแม่จะเริ่มส่งสัญญาณเตือนต่าง ๆ เพื่อบอกว่าลูกน้อยกำลังจะลืมตาดูโลกแล้ว การสังเกตสัญญาณเหล่านี้จะช่วยให้คุณแม่รู้ว่าเมื่อไหร่ควรไปโรงพยาบาล สัญญาณที่พบบ่อยได้แก่:

- อาการเจ็บท้องคลอดจริง: เป็นอาการเจ็บท้องที่สม่ำเสมอและถี่ขึ้นเรื่อย ๆ โดยความเจ็บปวดจะรุนแรงขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป และไม่หายไปแม้จะเปลี่ยนอิริยาบถ

- มูกเลือดออก: เป็นการหลุดของมูกที่อุดบริเวณปากมดลูกออกมาปนกับเลือดเล็กน้อย บ่งบอกว่าปากมดลูกเริ่มเปิด

- น้ำเดิน: คือการที่ถุงน้ำคร่ำแตกออก อาจมีน้ำไหลออกมาปริมาณมากหรือซึม ๆ ออกมาเป็นระยะ ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีเพื่อป้องกันการติดเชื้อ

- ท้องแข็งถี่ขึ้นและแรงขึ้น: อาการท้องแข็งอาจเกิดขึ้นได้บ่อยในช่วงใกล้คลอด แต่หากมีอาการถี่และแรงขึ้นเรื่อย ๆ อาจเป็นสัญญาณของการเจ็บท้องคลอดจริง

- ลูกเคลื่อนลงสู่อุ้งเชิงกราน : ท้องจะต่ำลง หายใจโล่งขึ้นเพราะมดลูกไม่ดันกระบังลมมากเหมือนก่อนหน้า

คนคลอดลูกแบบธรรมชาติ กับคลอดผ่าตัด ต่างกันอย่างไร

การคลอดลูกแบบธรรมชาติและการผ่าคลอดมีข้อดีและข้อเสียที่แตกต่างกันไป การคลอดแบบธรรมชาติเป็นการคลอดผ่านช่องคลอด โดยมีข้อดีคือใช้เวลาพักฟื้นน้อยกว่า แผลหายเร็วกว่า และสามารถให้นมลูกได้ทันทีหลังคลอด ส่วนข้อเสียคืออาจมีความเสี่ยงต่อการฉีกขาดของช่องคลอดและอาจมีความเจ็บปวดระหว่างการคลอดค่อนข้างมาก 

ในทางกลับกัน การผ่าตัดคลอดเป็นการผ่าตัดหน้าท้องเพื่อนำทารกออกมา เหมาะสำหรับกรณีที่ไม่สามารถคลอดธรรมชาติได้ เช่น ทารกตัวใหญ่ ครรภ์แฝด หรือมีภาวะแทรกซ้อนบางอย่าง ข้อดีคือคุณแม่สามารถวางแผนวันคลอดได้ และลดความเสี่ยงต่อการฉีกขาดของช่องคลอด แต่ข้อเสียคือต้องใช้เวลาพักฟื้นนานกว่า และอาจมีอาการปวดแผลผ่าตัด

ขั้นตอนของการคลอดลูกที่คุณแม่ควรรู้

การคลอดลูกมีหลายขั้นตอนที่ต้องผ่านไปอย่างเป็นลำดับ การทำความเข้าใจแต่ละขั้นตอนจะช่วยให้คุณแม่คลายความกังวลและเตรียมรับมือได้อย่างถูกต้อง:

- ระยะเจ็บครรภ์: เป็นระยะที่ปากมดลูกค่อย ๆ เปิดออกจนครบ 10 เซนติเมตร อาจใช้เวลานานหลายชั่วโมง คุณแม่จะเริ่มมีอาการเจ็บท้องคลอด ร่างกายเริ่มมีอาการตอบสนอง เช่น เหงื่อออก อาเจียน ตัวสั่น เป็นอาการเบื้องต้นก่อนเบ่งคลอด

- ระยะเบ่งคลอด: เมื่อปากมดลูกเปิดเต็มที่ คุณหมอจะแนะนำให้คุณแม่เริ่มเบ่งคลอดเพื่อดันลูกน้อยออกมาจากช่องคลอด

- ระยะรกคลอด: หลังจากลูกคลอดออกมาแล้ว คุณหมอจะช่วยให้รกคลอดตามออกมา ระยะนี้ใช้เวลาไม่นาน ประมาณ 30 นาที 

บรรเทาอาการเจ็บท้องคลอดด้วยวิธีธรรมชาติ

อาการเจ็บท้องคลอดเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้สำหรับคนคลอดลูก แต่สามารถช่วยลดความเจ็บปวดได้ด้วยวิธีธรรมชาติหลายอย่าง เช่น การหายใจเข้า–ออกอย่างเป็นจังหวะ ช่วยให้ร่างกายผ่อนคลายและควบคุมความเจ็บปวดได้ดีขึ้น การเปลี่ยนอิริยาบถ การลุกเดิน หรือการแช่น้ำอุ่นสามารถช่วยลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อได้ นอกจากนี้การประคบอุ่นบริเวณหลังส่วนล่าง รวมถึงการนวดเบา ๆ โดยสามีหรือคนใกล้ชิด ก็ช่วยให้รู้สึกสบายขึ้นและลดความตึงเครียดระหว่างการคลอดได้เป็นอย่างดี

คนคลอดลูกต้องเตรียมอะไรไปโรงพยาบาลบ้าง

การจัดกระเป๋าเตรียมคลอดควรทำล่วงหน้าก่อนวันคลอด เพื่อให้พร้อมเสมอเมื่อมีสัญญาณเตือน การเตรียมของที่จำเป็นจะช่วยให้คุณแม่ไม่ต้องกังวลและสามารถโฟกัสกับการคลอดได้อย่างเต็มที่:

- เอกสารสำคัญ: บัตรประชาชนของคุณแม่และคุณพ่อ, สมุดฝากครรภ์

- ของใช้ส่วนตัว: ชุดคลุมท้องสำหรับใส่กลับบ้าน, เสื้อชั้นในสำหรับให้นม, ผ้าอนามัยหลังคลอด, ของใช้ในห้องน้ำ

- ของใช้สำหรับลูกน้อย: ชุดสำหรับลูกน้อยใส่กลับบ้าน, ผ้าห่อตัว, ผ้าอ้อม, ถุงมือและถุงเท้า

หลังคลอดลูก การดูแลแผลคลอดและพักฟื้นร่างกาย

การดูแลตัวเองหลังคลอดเป็นสิ่งสำคัญไม่แพ้การเตรียมตัวก่อนคลอดเลย เพราะเป็นช่วงที่ร่างกายกำลังฟื้นตัวจากการคลอดอย่างหนักหน่วง รวมไปถึงการอยู่ไฟหลังคลอด เพื่อช่วยให้ร่างกายเข้าสู่ภาวะปกติได้เร็วขึ้น:

- ดูแลแผลคลอด: รักษาความสะอาดของแผลคลอดอย่างสม่ำเสมอ พยายามไม่ให้แผลเปียกชื้น และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด

- อาหารบำรุง: ทานอาหารที่มีประโยชน์เพื่อช่วยฟื้นฟูร่างกายและกระตุ้นการสร้างน้ำนม

- ออกกำลังกายเบา ๆ: การเริ่มขยับร่างกายเบาๆ เช่น การเดิน จะช่วยให้กล้ามเนื้อกลับมาแข็งแรงได้เร็ว

- พักผ่อนให้เพียงพอ: การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอจะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวเร็วขึ้น

- ติดตามอาการ: สังเกตอาการผิดปกติ เช่น เลือดออกมาก มีไข้ หรือแผลอักเสบ

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอด คืออะไร และคนคลอดลูกควรรับมืออย่างไร

ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในคนคลอดลูก เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ความเครียด และการปรับตัวกับบทบาทใหม่ อาการที่ควรสังเกต ได้แก่ ความเศร้า วิตกกังวล อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ ร้องไห้ง่าย รู้สึกไม่อยากดูแลลูก หรือคิดทำร้ายตัวเอง การรับมือที่ถูกต้องคือการพูดคุยกับคนใกล้ชิด ขอความช่วยเหลือในการดูแลลูก ออกกำลังกายเบา ๆ และหากอาการรุนแรงควรปรึกษาแพทย์หรือนักจิตวิทยาทันที การมีระบบสนับสนุนที่ดีจะช่วยให้ผ่านช่วงเวลานี้ไปได้

โภชนาการสำหรับคนคลอดลูก เพื่อฟื้นตัวเร็วและมีน้ำนม

การรับประทานอาหารที่ถูกต้องจะช่วยให้คนคลอดลูกฟื้นตัวของร่างกายและการสร้างน้ำนมให้ลูกน้อย โดยควรเน้นอาหารที่มีประโยชน์ เช่น โปรตีนจากเนื้อสัตว์ ไข่ ถั่ว และปลา เพื่อช่วยซ่อมแซมเนื้อเยื่อ ผักใบเขียวและผลไม้สีสดเพื่อรับวิตามินและแร่ธาตุ รวมถึงแคลเซียมจากนมหรือผลิตภัณฑ์นมเพื่อเสริมความแข็งแรงของกระดูก นอกจากนี้อาหารที่มีโอเมก้า 3 เช่น ปลาทะเล ยังช่วยต่อพัฒนาการสมองของลูกอีกด้วย สิ่งสำคัญคือคุณแม่ควรดื่มน้ำให้เพียงพออย่างน้อยวันละ 8–10 แก้ว เพื่อช่วยกระตุ้นการผลิตน้ำนม

พร้อมกันนี้ควรหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิด เช่น อาหารที่มีคาเฟอีนสูง อาหารรสจัด ของหมักดอง ของหวานจัด อาหารจานเดียว และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิด เพราะอาจส่งผลต่อการฟื้นตัวและคุณภาพน้ำนมได้

คนคลอดลูกควรพักผ่อนกี่วันก่อนกลับไปใช้ชีวิตปกติ

ระยะเวลาการพักผ่อนหลังคลอดจะแตกต่างกันตามประเภทการคลอด สำหรับการคลอดธรรมชาติ คนคลอดลูกควรพักผ่อนอย่างน้อย 4-6 สัปดาห์ ส่วนการผ่าตัดคลอดต้องพักผ่อน 6-8 สัปดาห์ ในช่วง 2 สัปดาห์แรกควรหลีกเลี่ยงการทำงานหนักและยกของหนักเกิน 5 กิโลกรัม หลังจากนั้นสามารถเริ่มกิจกรรมเบา ๆ ได้ แต่ต้องฟังร่างกายเป็นหลัก หากรู้สึกเหนื่อยหรือมีอาการผิดปกติ ควรพักเพิ่มเติม การกลับไปทำงานควรปรึกษาแพทย์ก่อนเพื่อให้แน่ใจว่าร่างกายพร้อมแล้ว

 คนคลอดลูกต้องดูแลตนเองอย่างไรให้ร่างกายและจิตใจฟื้นสมบูรณ์

การดูแลตัวเองหลังคลอดเป็นเรื่องที่สำคัญและต้องให้ความสำคัญทั้งร่างกายและจิตใจ เพื่อให้คุณแม่กลับมาแข็งแรงและพร้อมดูแลลูกน้อยได้อย่างเต็มที่:

- ทานอาหารที่มีประโยชน์: เน้นอาหารที่มีโปรตีนสูง ผัก และผลไม้ เพื่อซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ

- พักผ่อนให้เพียงพอ: พยายามหาเวลาพักผ่อนให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

- ออกกำลังกายเบาๆ: เริ่มจากกิจกรรมเบาๆ เช่น การเดิน

- พูดคุยและระบายความรู้สึก: อย่าเก็บความรู้สึกไว้คนเดียว พูดคุยกับสามี เพื่อน หรือคนในครอบครัวเพื่อระบายความเครียด

- ขอความช่วยเหลือ: ไม่ต้องรู้สึกผิดที่จะขอความช่วยเหลือจากคนรอบข้างในการดูแลลูก

- หมั่นพบแพทย์ตามนัดเพื่อประเมินร่างกาย: หากมีความผิดปกติเกิดขึ้นกับตัวเองไม่ว่าจะเป็นร่างกายหรือจิตใจ ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อขอคำแนะนำที่ถูกต้องและทันท่วงที 

อ้างอิงจาก

pmghospital.in.th

krabinakharin.co.th

samitivejhospitals.com

medparkhospital.com

nakornthon.com (1), (2)

ruamphat.com

vimut.com

ภาพจาก Freepik