แม่ท้อง ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ วิธีแก้ และเช็กสัญญาณอันตรายที่ไม่ควรมองข้าม

“ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพักๆ” ใครท้องแล้วไม่เคยเจอ ยกมือขึ้น ! อาการนี้มาแบบเซอร์ไพรส์ บางทีก็แค่ท้องอืด บางทีก็ทำให้ใจเต้นตึกตัก วันนี้เรามาแยกแยะให้ชัด + “ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ วิธีแก้” ทำได้จริง ปลอดภัย 100%

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ไขข้อข้องใจแม่ท้อง: "ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพักๆ" สัญญาณอันตราย หรือ แค่อาการปกติ?

แยกให้ออก! ปวด "เป็นพักๆ" แบบ "เจ็บครรภ์เตือน" (Braxton Hicks) vs "เจ็บคลอดก่อนกำหนด"

4 สาเหตุ "ไม่อันตราย" ที่ทำให้ปวดบิดเกร็ง (ท้องอืด, ท้องผูก, ปวดเส้นเอ็น)

"วิธีแก้" ปวดท้องบิดจาก "แก๊ส/ท้องผูก" (5 ท่าปลอดภัยที่แม่ท้องทำได้)

เช็กลิสต์ด่วน! ปวดเกร็ง "เป็นพักๆ" แบบไหนที่ "ห้ามรอ" ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ปวดบิดเกร็ง + มีเลือดออก: สัญญาณ "แท้งคุกคาม" หรือ "รกลอกตัวก่อนกำหนด"?

วิธี "นับความถี่" อาการปวดท้อง (เมื่อไหร่ที่เรียกว่า "ถี่" จนอันตราย?)

ปวดบิดเกร็งไตรมาสแรก: สัญญาณ "ท้องนอกมดลูก" ที่ต้องสังเกตด่วน

ปวดบิดเพราะ "อาหารเป็นพิษ" หรือ "ลำไส้อักเสบ" อันตรายต่อลูกแค่ไหน?

"วิธีแก้" เมื่อปวดเจ็บครรภ์เตือน (Braxton Hicks) ทำอย่างไรให้รู้สึกดีขึ้น?

ไปถึงโรงพยาบาลแล้ว คุณหมอจะตรวจอะไรบ้าง? (เตรียมตัวอย่างไร)

ถาม-ตอบ (Q&A) เคลียร์ทุกคำถามแม่ท้องเรื่องปวดท้องบิดเกร็ง

ไขข้อข้องใจแม่ท้อง: "ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพักๆ" สัญญาณอันตราย หรือ แค่อาการปกติ?

อาการ ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ วิธีแก้ ในคุณแม่ตั้งครรภ์ เป็นสิ่งที่พบได้บ่อยมาก และส่วนใหญ่มักไม่อันตราย แต่เกิดจากกลไกทางสรีรวิทยาที่เปลี่ยนไปตามการตั้งครรภ์ ฮอร์โมนที่สูงขึ้น การขยายตัวของมดลูก หรือแม้แต่ปัญหาในระบบทางเดินอาหาร อย่างไรก็ตาม ในบางกรณีก็อาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรง ดังนั้น การเรียนรู้วิธีสังเกตความแตกต่างของอาการจึงเป็นเรื่องสำคัญที่สุดสำหรับคุณแม่ทุกคน

แยกให้ออก! ปวด "เป็นพักๆ" แบบ "เจ็บครรภ์เตือน" (Braxton Hicks) vs "เจ็บคลอดก่อนกำหนด"

อาการ ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพักๆ แบ่งได้คร่าว ๆ เป็น 2 กลุ่มหลัก คือ การหดรัดตัวของมดลูกที่ไม่อันตราย หรือที่เรียกว่า เจ็บครรภ์เตือน (Braxton Hicks) ซึ่งมักจะปวดไม่สม่ำเสมอ ความแรงไม่เพิ่มขึ้น และจะบรรเทาลงเมื่อเปลี่ยนท่าทางหรือพักผ่อน ส่วนอาการที่น่ากังวลคือ เจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด ซึ่งมักจะมีลักษณะการปวดที่ถี่ขึ้น สม่ำเสมอขึ้น และความปวดจะรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ แม้จะพักผ่อนแล้วก็ตาม หากปวดถี่กว่า 4 ครั้งใน 1 ชั่วโมง หรือทุก 10-15 นาที ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที

4 สาเหตุ "ไม่อันตราย" ที่ทำให้ปวดบิดเกร็ง (ท้องอืด, ท้องผูก, ปวดเส้นเอ็น)

อาการปวดท้องบิดเกร็งที่เกิดขึ้นเป็นพัก ๆ และมักไม่อันตรายต่อทารกในครรภ์ ส่วนใหญ่มักเกิดจากสาเหตุทั่วไป ดังนี้

- ท้องอืด (Bloating): การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนทำให้ระบบย่อยอาหารทำงานช้าลง เกิดแก๊สในกระเพาะและลำไส้มากขึ้น ทำให้มีอาการปวดบิดเกร็งเป็นช่วง ๆ

- ท้องผูก: มดลูกที่ขยายตัวไปกดทับลำไส้ใหญ่ ทำให้การขับถ่ายยากขึ้น เมื่อมีการบีบตัวของลำไส้เพื่อขับถ่าย จึงทำให้เกิดความปวดท้องบิดร่วมด้วย

- ปวดเส้นเอ็นยึดมดลูก (Round Ligament Pain): เมื่อมดลูกขยายตัวอย่างรวดเร็ว จะดึงรั้งเส้นเอ็นที่ยึดมดลูกทั้งสองข้าง ทำให้เกิดอาการปวดแปลบ หรือปวดตึงเป็นพัก ๆ โดยเฉพาะเวลาเปลี่ยนท่าทางกะทันหัน

- การหดรัดตัวของมดลูกที่ไม่มีประสิทธิภาพ (Braxton Hicks): เป็นการซ้อมหดรัดตัวของมดลูกเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการคลอด มักไม่เจ็บปวด และหายไปเอง

"วิธีแก้" ปวดท้องบิดจาก "แก๊ส/ท้องผูก" (5 ท่าปลอดภัยที่แม่ท้องทำได้)

หากคุณวินิจฉัยเบื้องต้นแล้วว่า ท้องอืดหรือท้องผูก เป็นสาเหตุของอาการ ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ  วิธีแก้ และบรรเทาอาการแบบปลอดภัยที่บ้าน สามารถทำได้ดังนี้ 

- ดื่มน้ำให้เพียงพอ: การดื่มน้ำอุ่นช่วยกระตุ้นการเคลื่อนตัวของลำไส้ และทำให้อุจจาระนุ่มขึ้น

- เดินเบา ๆ: การเดินหรือการเคลื่อนไหวร่างกายเบา ๆ จะช่วยให้แก๊สเคลื่อนที่ออกจากลำไส้และลดอาการจุกเสียดได้

- ท่านอนตะแคงซ้าย: ช่วยลดแรงกดทับต่อหลอดเลือดดำใหญ่ และยังช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้ดีขึ้น

- นวดท้องเบา ๆ: ค่อย ๆ นวดวนบริเวณหน้าท้องตามเข็มนาฬิกาอย่างนุ่มนวล เพื่อช่วยกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้

- กินอาหารที่มีกากใยสูง: เน้นผัก ผลไม้ และธัญพืชเต็มเมล็ด เพื่อให้ระบบขับถ่ายทำงานได้อย่างราบรื่น

เช็กลิสต์ด่วน! ปวดเกร็ง "เป็นพักๆ" แบบไหนที่ "ห้ามรอ" ต้องไปโรงพยาบาลทันที

หากอาการปวดท้องเกร็งเข้าข่ายสัญญาณเหล่านี้ คุณแม่ต้องรีบไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด ห้ามรอเด็ดขาด เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะฉุกเฉิน

- ปวดเกร็งอย่างสม่ำเสมอและถี่ขึ้น เช่น ปวดทุก 10 นาที หรือถี่กว่านั้น และปวดแรงขึ้นเรื่อย ๆ

- มีน้ำเดิน/น้ำคร่ำไหลออกจากช่องคลอด

- มีเลือดออกทางช่องคลอด ร่วมกับการปวดเกร็ง

- ปวดท้องอย่างรุนแรง หรือปวดหลังส่วนล่างแบบไม่บรรเทา

- ลูกดิ้นน้อยลง หรือไม่ดิ้นเลย

ปวดบิดเกร็ง + มีเลือดออก: สัญญาณ "แท้งคุกคาม" หรือ "รกลอกตัวก่อนกำหนด"?

เมื่อ ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ และมีเลือดออกทางช่องคลอดร่วมด้วย ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องการการวินิจฉัยจากแพทย์ทันที หากเกิดขึ้นใน ไตรมาสแรกหรือไตรมาสที่สอง มักจะเกี่ยวข้องกับ แท้งคุกคาม แต่ถ้าเกิดขึ้นใน ไตรมาสที่สาม ต้องเฝ้าระวัง รกลอกตัวก่อนกำหนด ซึ่งเป็นภาวะที่รกแยกตัวออกจากผนังมดลูกก่อนการคลอด ทำให้ทารกได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ และอาจอันตรายถึงชีวิตทั้งแม่และเด็กได้

วิธี "นับความถี่" อาการปวดท้อง (เมื่อไหร่ที่เรียกว่า "ถี่" จนอันตราย?)

เพื่อช่วยแพทย์ในการวินิจฉัย คุณแม่ควรเรียนรู้วิธีนับความถี่ของอาการปวดท้องที่เกิดขึ้น โดยใช้สมาร์ทโฟนหรือนาฬิกาจับเวลา ความถี่ที่อันตราย และเป็นสัญญาณบ่งชี้ว่าอาจมีการหดรัดตัวของมดลูกอย่างมีประสิทธิภาพ คือ

- อาการปวดหรือท้องแข็งเกิดขึ้นทุก 5-10 นาที

- อาการปวดแต่ละครั้งยาวนาน 30-70 วินาที

- อาการปวดมีความรุนแรงมากขึ้นเรื่อย ๆ และไม่หายไปแม้จะเปลี่ยนท่าหรือพักผ่อนแล้ว

ปวดบิดเกร็งไตรมาสแรก: สัญญาณ "ท้องนอกมดลูก" ที่ต้องสังเกตด่วน

ในช่วงไตรมาสแรก หากมีอาการปวดท้องบิดเกร็งข้างเดียว โดยเฉพาะปวดรุนแรง อาจเป็นสัญญาณของการตั้งครรภ์นอกมดลูก (Ectopic Pregnancy) ซึ่งเป็นภาวะที่ไข่ที่ปฏิสนธิแล้วฝังตัวนอกโพรงมดลูก มักเกิดในท่อนำไข่ อาการเตือนได้แก่ ปวดท้องข้างเดียวรุนแรง มีเลือดออกทางช่องคลอด เวียนศีรษะ หน้ามือหน้าเท้าเย็น หรือช็อก ภาวะนี้เป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาด้วยการผ่าตัดหรือยา หากสงสัยต้องรีบพบแพทย์ทันทีเพราะอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

ปวดบิดเพราะ "อาหารเป็นพิษ" หรือ "ลำไส้อักเสบ" อันตรายต่อลูกแค่ไหน?

อาการปวดท้องบิดเกร็งที่มาพร้อมกับอาการท้องเสีย อาเจียน และมีไข้ อาจเป็นสัญญาณของอาหารเป็นพิษหรือลำไส้อักเสบ ซึ่งภาวะนี้อาจไม่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อทารกในครรภ์ แต่การสูญเสียน้ำและเกลือแร่อย่างรวดเร็วอาจทำให้ร่างกายอ่อนเพลีย และนำไปสู่ภาวะขาดน้ำ ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดการหดรัดตัวของมดลูกได้ ดังนั้น วิธีแก้ คือต้องรีบจิบน้ำเกลือแร่ (ORS) และรีบปรึกษาแพทย์เพื่อรับการรักษา

"วิธีแก้" เมื่อปวดเจ็บครรภ์เตือน (Braxton Hicks) ทำอย่างไรให้รู้สึกดีขึ้น?

เมื่อรู้ว่าเป็นแค่การปวดท้องเกร็งจากการเจ็บครรภ์เตือน (Braxton Hicks) ที่มีอาการ ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ วิธีแก้ ง่าย ๆ ที่สามารถทำได้คือ

- เปลี่ยนอิริยาบถ: หากกำลังนั่งหรือยืน ให้ลองลุกขึ้นเดินเบา ๆ หรือหากกำลังทำกิจกรรมอยู่ให้ลองหยุดพักแล้วนอนลง

- ดื่มน้ำ: การขาดน้ำอาจเป็นตัวกระตุ้นให้มดลูกหดรัดตัว ลองจิบน้ำเปล่า หรือน้ำผลไม้เล็กน้อย

- หายใจเข้าออกช้า ๆ: การหายใจเข้าลึก ๆ และหายใจออกช้า ๆ ช่วยให้ร่างกายผ่อนคลายและลดความตึงเครียดของกล้ามเนื้อได้

ไปถึงโรงพยาบาลแล้ว คุณหมอจะตรวจอะไรบ้าง? (เตรียมตัวอย่างไร)

เมื่อคุณแม่มีอาการ ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ วิธีแก้ จนต้องมาโรงพยาบาล สิ่งที่แพทย์จะตรวจเพื่อประเมินอาการและหาสาเหตุ มีดังนี้

- ซักประวัติ: สอบถามลักษณะการปวด ความถี่ ความรุนแรง และอาการร่วมอื่น ๆ

- ตรวจครรภ์: คลำหน้าท้องเพื่อดูการหดรัดตัวของมดลูก และฟังเสียงหัวใจทารก

- อัลตราซาวด์: เพื่อดูความยาวของปากมดลูก (หากสงสัยคลอดก่อนกำหนด) และดูตำแหน่งของรก

- การตรวจภายใน: เพื่อดูว่าปากมดลูกมีการเปลี่ยนแปลง (เปิด ขยายตัว) หรือไม่

- NST (Non-Stress Test): เพื่อบันทึกอัตราการเต้นของหัวใจทารกและการหดตัวของมดลูก (โดยเฉพาะในช่วงไตรมาสที่สาม)

ซึ่งสิ่งที่ต้องเตรียมตัว ได้แก่ จดบันทึกเวลาที่ปวด, ความถี่, และความรุนแรงของอาการก่อนมาถึงโรงพยาบาล

ถาม-ตอบ (Q&A) เคลียร์ทุกคำถามแม่ท้องเรื่องปวดท้องบิดเกร็ง

Q: ปวดท้องบิดเกร็ง เป็นพัก ๆ แค่ไหนที่ถือว่าปกติและไม่ต้องกังวล ? 

A: หากเป็นการปวดไม่สม่ำเสมอ น้อยกว่า 4 ครั้งต่อชั่วโมง และอาการดีขึ้นเมื่อพักผ่อนหรือเปลี่ยนท่าทาง มักถือว่าเป็นอาการปกติ (Braxton Hicks)

Q: สามารถกินยาแก้ปวดเองได้ไหม ? 

A: ห้ามซื้อยาแก้ปวดกินเองเด็ดขาด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทานยาใด ๆ เพื่อความปลอดภัยของทารกในครรภ์

Q: ท้องแข็งบ่อย ๆ จะทำให้คลอดก่อนกำหนดไหม ? 

A: การหดรัดตัวของมดลูกแบบเจ็บครรภ์เตือน (Braxton Hicks) ไม่ได้ทำให้คลอดก่อนกำหนด แต่หากอาการท้องแข็งถี่และสม่ำเสมอมากขึ้น หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรรีบไปตรวจเพื่อแยกสาเหตุที่แท้จริง

อ้างอิงจาก

nhs.uk

tommys.org

americanpregnancy.org

hse.ie

ภาพจาก Freepik

M26-086