รวมเรื่องควรรู้เกี่ยวกับ ต่อมอะดีนอยด์โต สาเหตุ อาการ และแนวทางการรักษา

คุณแม่ท้องหลายท่านอาจรู้สึกกังวลเป็นพิเศษเมื่อมีเรื่องสุขภาพของลูกเข้ามาเกี่ยวข้อง และภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ก็เป็นหนึ่งในเรื่องที่พบบ่อยในเด็กเล็ก อย่าเพิ่งตกใจนะคะ ภาวะนี้จัดการได้ และมักไม่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อลูกน้อยในครรภ์แน่นอนค่ะ แต่เพื่อความสบายใจ เรามาทำความเข้าใจเรื่องนี้อย่างละเอียดกันดีกว่าค่ะ

ตรวจสอบบทความโดย: ชัญญา จันทรานุสรณ์
พยาบาลศาสตรบัณฑิต การพยาบาลและการผดุงครรภ์

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ไขข้อข้องใจแม่ท้อง: "ต่อมอะดีนอยด์โต" คืออะไร (และทำไมมักเป็นในเด็ก ?)

"ต่อมอะดีนอยด์โต" (ในลูกคนโต) "อันตราย" ต่อ "ลูกในครรภ์" หรือไม่ ?

"พันธุกรรม" เกี่ยวข้องไหม ? (ถ้าลูกคนโตเป็น...ลูกในท้องจะเสี่ยงด้วยหรือไม่ ?)

7 สัญญาณชัด ! ที่บ่งบอกว่าลูก "ต่อมอะดีนอยด์โต" (นอนกรน, หายใจทางปาก)

"ต่อมอะดีนอยด์โต" ไม่ใช่โรคติดต่อ...แต่การติดเชื้อที่กระตุ้น...อันตรายต่อแม่ท้องไหม ?

"อันตราย" แค่ไหน ? (ถ้าปล่อยไว้...ส่งผลเสียอะไรต่อพัฒนาการของลูกบ้าง ?)

"วิธีแก้" และแนวทางการรักษา (มียาหรือไม่...หรือต้องผ่าตัดอย่างเดียว ?)

"ต่อมอะดีนอยด์" vs "ต่อมทอนซิล" vs "ต่อมไทรอยด์" (แม่ท้องสับสนอยู่หรือเปล่า ?)

ภาวะนี้จะ "หายเอง" เมื่อลูกโตขึ้นหรือไม่ ? (ความหวังของคนเป็นแม่)

เคล็ดลับแม่ท้อง: ดูแลลูกคนโตที่ป่วยต่อมอะดีนอยด์โตอย่างไรไม่ให้กระทบตัวเองและลูกในครรภ์

"แม่ท้อง" เป็นต่อมอะดีนอยด์โตเองได้หรือไม่ ? (กรณีที่พบได้น้อยมาก)

ถาม-ตอบ (Q&A) เคลียร์ทุกคำถามคาใจแม่ท้องเรื่อง "ต่อมอะดีนอยด์โต"

ไขข้อข้องใจแม่ท้อง: "ต่อมอะดีนอยด์โต" คืออะไร (และทำไมมักเป็นในเด็ก?)

ต่อมอะดีนอยด์ (Adenoid) เป็นกลุ่มเนื้อเยื่อน้ำเหลืองที่อยู่บริเวณหลังโพรงจมูก ทำหน้าที่คล้ายยามเฝ้าประตู ดักจับเชื้อโรคที่เข้ามาทางจมูกและปาก เป็นส่วนหนึ่งของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายค่ะ ภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ก็คือภาวะที่ต่อมนี้มีขนาดใหญ่ขึ้น มักเกิดจากการติดเชื้อซ้ำ ๆ (เช่น ไข้หวัด) หรือการอักเสบจากภูมิแพ้ พบบ่อยในเด็กช่วงอายุ 3-7 ปี และมักจะค่อย ๆ ฝ่อเล็กลงไปเองเมื่อโตขึ้น (โดยเฉพาะหลัง 8-10 ปี) ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมจึงพบบ่อยในเด็กมากกว่าผู้ใหญ่ค่ะ

"ต่อมอะดีนอยด์โต" (ในลูกคนโต) "อันตราย" ต่อ "ลูกในครรภ์" หรือไม่?

สบายใจได้เลยค่ะ ! ภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ในลูกคนโตไม่ได้มีอันตรายโดยตรงต่อลูกน้อยในครรภ์แต่อย่างใด เพราะเป็นภาวะที่เกิดขึ้นเฉพาะที่ในระบบทางเดินหายใจของลูกคนโต ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการตั้งครรภ์ของคุณแม่โดยตรง ความกังวลของคุณแม่อาจจะส่งผลต่อฮอร์โมนความเครียดเล็กน้อย แต่ไม่มีผลต่อพัฒนาการของทารกในครรภ์ค่ะ

"พันธุกรรม" เกี่ยวข้องไหม? (ถ้าลูกคนโตเป็น...ลูกในท้องจะเสี่ยงด้วยหรือไม่?)

แม้ว่าภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ไม่ได้ถูกจัดเป็นโรคทางพันธุกรรมโดยตรง แต่ก็พบว่าเด็กในครอบครัวที่มีประวัติภูมิแพ้ หรือมีประวัติเป็นโรคระบบทางเดินหายใจส่วนบนบ่อย ๆ อาจมีโอกาสเป็นได้มากกว่าค่ะ นั่นหมายความว่า ลูกในท้องของคุณแม่ก็อาจมีความเสี่ยงด้านภูมิแพ้หรือการติดเชื้อได้ง่ายเช่นกัน แต่ไม่ใช่การถ่ายทอดภาวะต่อมอะดีนอยด์โตจากพี่มาน้องโดยตรงค่ะ

7 สัญญาณชัด! ที่บ่งบอกว่าลูก "ต่อมอะดีนอยด์โต" (นอนกรน, หายใจทางปาก)

สังเกตอาการเหล่านี้ หากลูกมีอาการหลายอย่างพร้อมกัน ควรปรึกษาคุณหมอ เพราะเป็นสัญญาณของภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ค่ะ

- นอนกรนเสียงดังผิดปกติ: หรือมีภาวะหายใจสะดุดขณะหลับ (Sleep Apnea)

- หายใจทางปาก (Mouth Breathing): แม้ไม่ได้เป็นหวัด เนื่องจากหายใจทางจมูกไม่สะดวก

- เสียงพูดเปลี่ยน: เหมือนมีเสียงอู้อี้ หรือพูดเสียงขึ้นจมูก

- หายใจไม่สะดวกในช่วงกลางวัน: หรือมีน้ำมูกไหลเรื้อรัง (ที่ไม่ใช่จากภูมิแพ้)

- ใบหน้าผิดรูปเล็กน้อย (Adenoid Facies): หากเป็นเรื้อรัง เช่น ปากอ้า คางสั้น ฟันบนยื่น

- หูอักเสบ/น้ำขังในหูบ่อย: เนื่องจากต่อมไปปิดกั้นท่อที่เชื่อมไปสู่หูชั้นกลาง

- ปวดหัว/เจ็บคอ: จากการหายใจทางปากทำให้คอแห้ง

"ต่อมอะดีนอยด์โต" ไม่ใช่โรคติดต่อ...แต่การติดเชื้อที่กระตุ้น...อันตรายต่อแม่ท้องไหม?

ภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ไม่ใช่โรคติดต่อ แต่สาเหตุที่ทำให้ต่อมบวมและโตขึ้นมักมาจากการติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย (เช่น หวัด) ซึ่งการติดเชื้อเหล่านี้สามารถแพร่กระจายมาสู่คุณแม่ท้องได้ค่ะ ดังนั้น คุณแม่จึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษในการใกล้ชิดลูกเมื่อลูกไม่สบาย เช่น สวมหน้ากากอนามัย ล้างมือให้บ่อย เพื่อป้องกันไม่ให้ตัวเองติดเชื้อ ซึ่งอาจส่งผลให้ร่างกายอ่อนแอและต้องใช้ยาในการรักษาค่ะ

"อันตราย" แค่ไหน? (ถ้าปล่อยไว้...ส่งผลเสียอะไรต่อพัฒนาการของลูกบ้าง?)

หากเป็นภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต แบบไม่รุนแรงก็มักไม่มีอันตรายร้ายแรงค่ะ แต่ถ้าโตมากจนอุดกั้นทางเดินหายใจ และปล่อยทิ้งไว้นาน อาจส่งผลกระทบต่อพัฒนาการของลูกได้ เช่น

- คุณภาพการนอนหลับแย่ลง: ทำให้ลูกอ่อนเพลีย ขาดสมาธิ พัฒนาการช้า

- ปัญหาสุขภาพหู: หูอักเสบเรื้อรัง อาจทำให้การได้ยินลดลง

- ปัญหาโครงสร้างใบหน้าและฟัน: หากหายใจทางปากเป็นเวลานาน

"วิธีแก้" และแนวทางการรักษา (มียาหรือไม่...หรือต้องผ่าตัดอย่างเดียว?)

แนวทางการรักษาภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการค่ะ

- การใช้ยา: หากเกิดจากภูมิแพ้หรือการอักเสบที่ไม่รุนแรง คุณหมออาจให้ยาแก้แพ้ ยาพ่นจมูกสเตียรอยด์ เพื่อลดการอักเสบและลดขนาดต่อม

- การผ่าตัด: หากต่อมโตมากจนอุดกั้นทางเดินหายใจอย่างรุนแรง หรือทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน (เช่น หูอักเสบเรื้อรัง) จนส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและการนอนหลับ คุณหมออาจพิจารณาการผ่าตัดเอาต่อมอะดีนอยด์ออก (Adenoidectomy) ซึ่งเป็นการผ่าตัดที่ปลอดภัยและใช้เวลาพักฟื้นไม่นาน

"ต่อมอะดีนอยด์" vs "ต่อมทอนซิล" vs "ต่อมไทรอยด์" (แม่ท้องสับสนอยู่หรือเปล่า?)

หลายคนมักสับสนระหว่างต่อมทั้งสาม มาดูความแตกต่างกันค่ะ

- ต่อมอะดีนอยด์: อยู่ด้านหลังโพรงจมูก มองไม่เห็นจากภายนอก เป็นส่วนหนึ่งของระบบภูมิคุ้มกัน สำคัญในเด็กเท่านั้น

- ต่อมทอนซิล: อยู่บริเวณสองข้างของคอหอย มองเห็นได้เมื่ออ้าปาก ก็เป็นส่วนหนึ่งของระบบภูมิคุ้มกันเช่นกัน มักมีปัญหาคู่กับต่อมอะดีนอยด์

- ต่อมไทรอยด์: อยู่บริเวณลำคอด้านหน้า ใต้ลูกกระเดือก เป็นต่อมไร้ท่อที่ผลิตฮอร์โมนควบคุมการเผาผลาญ ไม่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันเลย และพบได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่

ภาวะนี้จะ "หายเอง" เมื่อลูกโตขึ้นหรือไม่? (ความหวังของคนเป็นแม่)

ใช่ค่ะ ! ส่วนใหญ่แล้ว ต่อมอะดีนอยด์โต มักจะค่อย ๆ ฝ่อเล็กลงตามธรรมชาติเมื่อลูกมีอายุมากขึ้น (โดยเฉพาะช่วงวัยรุ่น) เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงขึ้นและขนาดของโครงสร้างใบหน้าขยายใหญ่ขึ้น ทำให้ทางเดินหายใจกว้างขึ้น แต่ในบางรายที่ต่อมโตมากและมีอาการรุนแรง อาจต้องมีการรักษาเพื่อลดผลกระทบในระยะยาวค่ะ

เคล็ดลับแม่ท้อง: ดูแลลูกคนโตที่ป่วยต่อมอะดีนอยด์โตอย่างไรไม่ให้กระทบตัวเองและลูกในครรภ์

แม่ท้องที่ต้องดูแลลูกคนโตที่เป็น ต่อมอะดีนอยด์โต อาจรู้สึกเหน็ดเหนื่อย แต่ด้วยเคล็ดลับเหล่านี้จะช่วยได้ค่ะ

- รักษาระยะห่างเมื่อลูกป่วย: ให้พ่อหรือผู้ใหญ่คนอื่นช่วยดูแลในช่วงที่ลูกมีอาการป่วยหนัก และหลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำมูกหรือน้ำลาย

- เน้นสุขอนามัย: ล้างมือทุกครั้งหลังสัมผัสลูก ใช้จานชามแยก และทำความสะอาดของเล่นและพื้นผิวที่ลูกสัมผัสบ่อย ๆ

- พักผ่อนเพียงพอ: อย่าลืมดูแลตัวเองด้วยค่ะ กินอาหารครบ 5 หมู่ พักผ่อนให้เพียงพอ และไม่ควรเครียดมากเกินไป

- ขอความช่วยเหลือ: อย่าอายที่จะขอให้คนในครอบครัวช่วยดูแลลูกคนโตบ้าง โดยเฉพาะในช่วงที่ท้องใหญ่หรือรู้สึกเหนื่อยง่าย

- ติดตามอาการของตัวเอง: หากมีไข้ เจ็บคอ หรืออาการผิดปกติใด ๆ ควรรีบพบแพทย์ทันที

"แม่ท้อง" เป็นต่อมอะดีนอยด์โตเองได้หรือไม่? (กรณีที่พบได้น้อยมาก)

ภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ในผู้ใหญ่พบได้น้อยมากค่ะ เนื่องจากต่อมมักฝ่อไปแล้วตั้งแต่ช่วงวัยรุ่น แต่ในกรณีที่พบ มักเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อเรื้อรัง การแพ้ หรืออาจเป็นสัญญาณของโรคอื่น ๆ ค่ะ หากคุณแม่ท้องมีอาการหายใจไม่สะดวกหรือหายใจทางปาก ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูกเพื่อตรวจวินิจฉัยจะดีที่สุดค่ะ

ถาม-ตอบ (Q&A) เคลียร์ทุกคำถามคาใจแม่ท้องเรื่อง "ต่อมอะดีนอยด์โต"

Q: ลูกคนโตผ่าตัดต่อมอะดีนอยด์ไปแล้ว...จะต้องพักฟื้นนานแค่ไหน ? 

A: การพักฟื้นจากการผ่าตัด ต่อมอะดีนอยด์โต มักใช้เวลา 1-2 สัปดาห์ค่ะ เด็กจะรู้สึกเจ็บคอเล็กน้อยในช่วงแรก แต่โดยรวมถือเป็นการผ่าตัดที่ฟื้นตัวเร็วค่ะ

Q: การหายใจทางปากของลูก จะส่งผลต่อพัฒนาการด้านภาษาไหม ? 

A: การหายใจทางปากเรื้อรังไม่ได้ส่งผลโดยตรงต่อภาษา แต่โครงสร้างใบหน้าที่เปลี่ยนไปและการพูดขึ้นจมูก อาจทำให้การออกเสียงไม่ชัดเจนค่ะ

Q: ถ้าลูกมีแค่การนอนกรนเล็กน้อย ควรทำอย่างไร ? 

A: หากมีแค่การนอนกรนเล็กน้อย อาจลองทำความสะอาดโพรงจมูกด้วยน้ำเกลือเพื่อช่วยเปิดทางเดินหายใจ แต่หากอาการนอนกรนรุนแรง หรือมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินระดับความรุนแรงของภาวะ ต่อมอะดีนอยด์โต ค่ะ

อ้างอิงจาก

samitivejhospitals.com

bumrungrad.com

bpk9internationalhospital.com

vichaivej-omnoi.com

siphhospital.com

ภาพจาก Freepik