ผ่าคลอดได้กี่ครั้ง?-คำถามที่แม่ผ่าคลอดควรรู้

เขียนโดย HiFamily Team

16 มี .ค. 2026

สรุป

บทความนี้อธิบายแนวคิดเรื่องจำนวนครั้งของการผ่าคลอดที่ปลอดภัย และอธิบายว่าความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นเมื่อมีการผ่าซ้ำหลายครั้ง นอกจากนี้ยังเสนอแนวทางประเมินร่วมกับแพทย์ การเว้นระยะการตั้งครรภ์ และการดูแลร่างกายเพื่อสนับสนุนการวางแผนการมีบุตรอย่างรอบคอบ

ประเด็นสำคัญ

• ช่วยให้เข้าใจเรื่องจำนวนครั้งของการผ่าคลอด และแนวโน้มความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้น

• ข้อดีของการประเมินร่วมกับแพทย์ เพื่อวางแผนการตั้งครรภ์ และการคลอดอย่างปลอดภัย

• ความท้าทายด้านสุขภาพจากการผ่าคลอดหลายครั้ง และผลต่อการฟื้นตัวของร่างกาย

• โอกาส และแนวทางวางแผนอนาคต เช่น การเว้นระยะตั้งครรภ์ และการดูแลตนเอง

เนื้อหา

• ผ่าคลอดได้กี่ครั้งถึงจะปลอดภัย

• ปัจจัยที่ส่งผลต่อจำนวนครั้งของการผ่าคลอด

• คำแนะนำจากสูตินรีแพทย์เกี่ยวกับการผ่าคลอดซ้ำ

• ควรเว้นระยะนานแค่ไหนจึงจะตั้งครรภ์ครั้งต่อไปหลังผ่าคลอดครั้งแรก

• วิธีดูแลแผลผ่าคลอดให้หายเร็วและลดความเสี่ยงการติดเชื้อ

• เปรียบเทียบการคลอดธรรมชาติกับการผ่าคลอดหลายครั้ง

• ข้อจำกัดของการผ่าคลอดครั้งที่ 3 หรือ 4

• คำแนะนำในการดูแลสุขภาพสำหรับคุณแม่ที่เคยผ่าคลอดหลายครั้ง

• สรุป

• คำถามที่พบบ่อย

ผ่าคลอดได้กี่ครั้งถึงจะปลอดภัย

โดยทั่วไป ยังไม่มีตัวเลขกำหนดตายตัวว่าผ่าคลอดได้กี่ครั้งจึงจะปลอดภัย หรือกี่ครั้งจึงถือว่ามากเกินไป แต่จากข้อมูลทางการแพทย์พบว่า เมื่อผ่าคลอดมากกว่า 4 ครั้งขึ้นไป ความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจะเพิ่มสูงขึ้นอย่างชัดเจน และหากผ่าคลอด 5 ครั้งขึ้นไป มักถูกจัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงที่ต้องดูแลอย่างใกล้ชิด การวางแผนตั้งครรภ์ครั้งต่อไปจึงควรให้แพทย์ประเมินเป็นรายบุคคล โดยคำนึงถึงสุขภาพ ภาวะแทรกซ้อนเดิม และประวัติการผ่าตัดของคุณแม่เป็นสำคัญ

ปัจจุบันการผ่าคลอดเป็นทางเลือกที่ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ทั้งจากเหตุผลด้านสุขภาพ ความปลอดภัยของแม่และลูก ไปจนถึงปัจจัยส่วนตัวของคุณแม่เอง อย่างไรก็ตาม เมื่อพูดถึงการผ่าคลอดซ้ำ หลายคนอาจเริ่มกังวลว่า หากต้องผ่าคลอดหลายครั้งติดต่อกัน ผ่าคลอดได้กี่ครั้งถึงจะยังปลอดภัย และจะมีผลข้างเคียงระยะยาวต่อร่างกายหรือไม่ คำถามเหล่านี้ล้วนเป็นประเด็นสำคัญที่ควรทำความเข้าใจจากข้อมูลทางการแพทย์ที่เชื่อถือได้

ในมุมมองทางการแพทย์ ยังไม่มีข้อกำหนดที่ชัดเจนตายตัวว่าผ่าคลอดกี่ครั้งถึงจะมากเกินไป แต่จากงานวิจัยต่าง ๆ พบว่า เมื่อมีประวัติผ่าคลอดมากกว่า 4 ครั้งขึ้นไป ความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนจะเริ่มเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ภาวะแทรกซ้อนที่พบได้ เช่น การเกิดพังผืดเกาะติดแน่นภายในช่องท้องและรอบมดลูก เลือดออกมากขณะผ่าตัด การติดเชื้อ การบาดเจ็บของอวัยวะข้างเคียง ไปจนถึงภาวะฉีกขาดของมดลูกในครรภ์ถัดไป ซึ่งล้วนเป็นภาวะที่ต้องได้รับการดูแลโดยทีมแพทย์อย่างใกล้ชิด

นอกจากนี้ ยังมีรายงานทางการแพทย์บางส่วนที่ระบุว่า เมื่อผ่าคลอด 5 ครั้งขึ้นไป อาจเริ่มเข้าสู่ระดับความเสี่ยงสูงที่ต้องเฝ้าระวังและดูแลอย่างใกล้ชิดเป็นพิเศษ อย่างไรก็ดี ยังไม่ถึงขั้นมีข้อห้ามโดยเด็ดขาด ไม่สามารถระบุได้ว่าควรหยุดที่จำนวนครั้งเท่าไหร่ แพทย์จึงมักใช้การประเมินเป็นรายกรณี โดยพิจารณาร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ เช่น ภาวะโรคประจำตัวของคุณแม่ ลักษณะของแผลผ่าตัดเดิม ภาวะแทรกซ้อนที่เคยเกิดขึ้น รวมถึงอายุครรภ์และภาวะของทารกในแต่ละครั้ง

ดังนั้น สำหรับคุณแม่ที่เคยมีประวัติผ่าคลอดมาก่อน หากมีแผนจะตั้งครรภ์อีกครั้ง หรือมีโอกาสต้องเข้ารับการผ่าคลอดซ้ำ ควรเข้ารับการตรวจและให้แพทย์วินิจฉัยอย่างละเอียดทุกครั้ง ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพื่อลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น และช่วยให้การวางแผนครอบครัวในระยะยาวเป็นไปอย่างรอบคอบและปลอดภัยที่สุดสำหรับทั้งคุณแม่และลูก

ปัจจัยที่ส่งผลต่อจำนวนครั้งของการผ่าคลอด

จำนวนครั้งที่สามารถผ่าคลอดได้ไม่ได้กำหนดด้วยตัวเลขตายตัว แต่ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยทางการแพทย์และประวัติการตั้งครรภ์ของคุณแม่ ดังนี้:

1. พังผืดในช่องท้องและโพรงมดลูก 
   ยิ่งมีการผ่าคลอดหลายครั้ง โอกาสเกิดพังผืดในช่องท้องและโพรงมดลูกจะยิ่งเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจทำให้การผ่าตัดครั้งถัดไปมีความยุ่งยากมากขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสียเลือดในระหว่างผ่าตัด

2. ชนิดของแผลผ่าคลอดเดิม 
   ลักษณะของแผลผ่าคลอดครั้งก่อนมีผลต่อการวางแผนคลอดในครั้งถัดไป หากเป็นแผลแนวนอน (Transverse Incision) มักมีโอกาสพิจารณาคลอดทางช่องคลอดภายหลังการผ่าคลอด (Vaginal Birth After Cesarean: VBAC) ได้มากกว่าเมื่อเทียบกับแผลแนวตั้ง

3. โรคประจำตัวของคุณแม่ 
   โรคประจำตัวบางชนิด เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะโลหิตจาง หรือโรคอ้วน อาจเป็นข้อจำกัดในการผ่าคลอดซ้ำ และทำให้แพทย์ต้องประเมินความเสี่ยงอย่างรอบคอบมากขึ้นก่อนตัดสินใจ

4. ประวัติการคลอดและระยะห่างระหว่างการตั้งครรภ์ 
   หากคุณแม่เคยมีประสบการณ์การคลอดที่เป็นไปด้วยดีมาก่อน จะส่งผลดีต่อการประเมินแนวทางการคลอดในครั้งถัดไป นอกจากนี้ ระยะห่างระหว่างการตั้งครรภ์ก็มีความสำคัญ หากตั้งครรภ์ใหม่เร็วเกินไป แผลผ่าคลอดเดิมอาจยังไม่สมานดี ทำให้ความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนในครรภ์ถัดไปเพิ่มสูงขึ้น

คำแนะนำจากสูตินรีแพทย์เกี่ยวกับการผ่าคลอดซ้ำ

โดยทั่วไป การผ่าคลอดไม่เกิน 2 ครั้ง มักถือว่าอยู่ในเกณฑ์ที่ "ปลอดภัย" และความเสี่ยงโดยรวมยังคงอยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ อย่างไรก็ตาม เมื่อจำนวนครั้งของการผ่าคลอดเพิ่มขึ้น ความเสี่ยงก็มีแนวโน้มสูงขึ้นตามไปด้วย

กรณีที่เป็นการผ่าคลอดครั้งที่ 3 หรือ 4 แพทย์มักจะแนะนำให้ประเมินความแข็งแรงของแผลผ่าคลอดเดิม รวมถึงพังผืดบริเวณมดลูกส่วนล่าง โดยใช้ อัลตราซาวด์ เพื่อตรวจดูสภาพก่อนวางแผนการคลอดในครรภ์ปัจจุบัน:

สำหรับคุณแม่ที่ต้องการคลอดทางช่องคลอดหลังเคยผ่าคลอดมาก่อน (Vaginal Birth After Cesarean: VBAC) สูตินรีแพทย์จะพิจารณาอย่างระมัดระวังเป็นรายบุคคล โดยจะดูจากคุณสมบัติที่เหมาะสม ดังนี้:

• แผลผ่าคลอดเดิมเป็นแนวนอน

• ไม่มีภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์

• คลอดในโรงพยาบาลที่มีระบบรองรับภาวะฉุกเฉินได้อย่างเพียงพอ

ควรเว้นระยะนานแค่ไหนจึงจะตั้งครรภ์ครั้งต่อไปหลังผ่าคลอดครั้งแรก

เพื่อความปลอดภัยของคุณแม่และลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน แนะนำให้เว้นระยะห่างระหว่างการตั้งครรภ์อย่างน้อย 18–24 เดือน หลังผ่าคลอดครั้งแรก ก่อนวางแผนตั้งครรภ์ครั้งต่อไป

ระยะเวลานี้ช่วยให้ร่างกายของคุณแม่มีเวลาฟื้นตัวเต็มที่ ทั้งแผลผ่าตัดและสภาพร่างกายโดยรวม จึงช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนในการตั้งครรภ์ครั้งต่อไป และช่วยให้การตั้งครรภ์เป็นไปอย่างปลอดภัยมากขึ้น

วิธีดูแลแผลผ่าคลอดให้หายเร็วและลดความเสี่ยงการติดเชื้อ

หลังการผ่าคลอด การดูแลแผลอย่างถูกวิธีมีส่วนสำคัญต่อการฟื้นตัวของร่างกาย และการป้องกันภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อ โดยคุณแม่สามารถดูแลแผลผ่าคลอดได้ตามแนวทางต่อไปนี้:

1. รักษาความสะอาดของแผลผ่าคลอด และเปลี่ยนผ้าพันแผลทุกวัน ตามคำแนะนำของแพทย์ หรือพยาบาล

2. หลีกเลี่ยงการยกของหนัก อย่างน้อยในช่วง 6–8 สัปดาห์แรกหลังผ่าคลอด เพื่อลดแรงกดที่บริเวณแผล

3. รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ โดยเน้นอาหารที่มีโปรตีนสูง เพื่อช่วยในการซ่อมแซม และฟื้นฟูเนื้อเยื่อของร่างกาย

4. ดื่มน้ำให้เพียงพอ อย่างน้อยวันละประมาณ 8 แก้ว เพื่อสนับสนุนกระบวนการฟื้นฟู และการทำงานของระบบต่าง ๆ ในร่างกาย

5. อาบน้ำอุ่นได้ตามปกติ แต่ห้ามแช่ในอ่างอาบน้ำเด็ดขาด เพราะอาจทำให้แผลอับชื้นและติดเชื้อและเช็ดบริเวณแผลผ่าคลอดให้แห้งทุกครั้งหลังอาบน้ำ โดยหลีกเลี่ยงการถูแรงบริเวณแผล

6. พบแพทย์ทันที หากมีอาการผิดปกติ เช่น มีไข้ แผลบวมแดง เจ็บมากขึ้น หรือมีของเหลวซึมออกจากแผล

เปรียบเทียบการคลอดธรรมชาติกับการผ่าคลอดหลายครั้ง

การคลอดธรรมชาติและการผ่าคลอดหลายครั้งมีความแตกต่างกันทั้งในด้านการฟื้นตัวและความเสี่ยง โดยสามารถเปรียบเทียบได้ดังนี้:

โดยสรุป การคลอดธรรมชาติช่วยลดปัญหาเรื่องแผลผ่าตัดและมักฟื้นตัวได้เร็วกว่า พร้อมทั้งมีความเสี่ยงมดลูกปริแยกต่ำกว่า อย่างไรก็ตาม ก่อนวางแผนคลอดธรรมชาติในครรภ์ถัดไปจำเป็นต้องได้รับการประเมินอย่างละเอียดจากแพทย์ผู้ดูแล

ในทางกลับกัน การผ่าคลอดหลายครั้งมักต้องใช้เวลาฟื้นตัวนานขึ้น และเมื่อมีรอยแผลผ่าคลอดหลายแผล ความเสี่ยงต่อการปริแยกของมดลูกจะเพิ่มสูงขึ้น แต่ยังสามารถวางแผนผ่าคลอดซ้ำในการตั้งครรภ์ครั้งต่อไปได้ หากมีการวางแผนและติดตามอย่างเหมาะสมภายใต้คำแนะนำของแพทย์

ข้อจำกัดของการผ่าคลอดครั้งที่ 3 หรือ 4

การผ่าคลอดหลายครั้งติดต่อกัน โดยเฉพาะครั้งที่ 3 หรือ 4 มักมาพร้อมข้อจำกัดและความเสี่ยงทางการแพทย์ที่เพิ่มขึ้น ดังนี้:

• มีพังผืดหนาในช่องท้องและบริเวณมดลูก ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดเลือดออกในระหว่างการผ่าคลอด

• แผลผ่าตัดเดิมบางลง จึงมีโอกาสปริหรือฉีกขาดได้ง่ายกว่าการผ่าคลอดครั้งก่อนหน้า

• การประเมินและคาดการณ์ทางการแพทย์ทำได้ยากขึ้น เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ รวมถึงการติดเชื้อและภาวะเลือดออก

คำแนะนำในการดูแลสุขภาพสำหรับคุณแม่ที่เคยผ่าคลอดหลายครั้ง

สำหรับคุณแม่ที่เคยผ่าคลอดหลายครั้ง การวางแผนและดูแลสุขภาพอย่างรอบด้านเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อลดความเสี่ยงต่อแม่และทารกในครรภ์ โดยสามารถพิจารณาแนวทางดูแลต่อไปนี้

1. ตรวจสุขภาพก่อนตั้งครรภ์ โดยตรวจเลือดตามโปรแกรมการฝากครรภ์ รวมถึงการตรวจระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) วัดความดันโลหิต และประเมินน้ำหนักตัว เพื่อประเมินความพร้อมของร่างกายก่อนตั้งครรภ์อีกครั้ง
2. ตรวจอัลตราซาวด์ประเมินแผลผ่าคลอดเดิม ว่าเป็นแนวใด มีความหนาหรือความบางเพียงใด และมีพังผืดหรือไม่ เพื่อช่วยประเมินความปลอดภัยในการตั้งครรภ์และการคลอดครั้งต่อไป
3. ปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการคลอด ร่วมกันพิจารณาว่าควรคลอดทางช่องคลอดหลังเคยผ่าคลอดมาก่อน (VBAC) หรือควรเลือกการผ่าคลอดซ้ำให้เหมาะสมกับสุขภาพของแม่และทารก
4. เว้นระยะห่างการตั้งครรภ์ให้เหมาะสม โดยควรห่างจากการคลอดครั้งก่อนอย่างน้อย 18 เดือน เพื่อให้ร่างกายและแผลผ่าคลอดมีเวลาในการฟื้นตัวอย่างเพียงพอ
5. เลือกวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสมหลังคลอด เช่น การใช้ห่วงอนามัยชนิดหุ้มทองแดงหรือห่วงอนามัยแบบฮอร์โมน ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ เพื่อช่วยวางแผนการตั้งครรภ์ครั้งต่อไปให้ปลอดภัยยิ่งขึ้น
6. ดูแลแผลผ่าคลอดให้สะอาดและแห้งอยู่เสมอ และหลีกเลี่ยงพฤติกรรมหรือกิจกรรมที่อาจทำให้แผลตึงหรือฉีกขาด เช่น การยกของหนักหรือออกแรงมากเกินไปในช่วงพักฟื้น
7. สังเกตและรู้เท่าทันสัญญาณอันตราย เช่น มีไข้สูง หนาวสั่น แผลผ่าคลอดแดง บวม หรือปวดมากผิดปกติ หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบพบแพทย์ทันที เพื่อรับการประเมินและรักษาอย่างเหมาะสม

สรุป

ท้ายที่สุดแล้ว จำนวนครั้งของการผ่าคลอดที่ปลอดภัยไม่มีคำตอบตายตัว แต่ขึ้นอยู่กับสุขภาพของคุณแม่ ประวัติการตั้งครรภ์ และการประเมินของสูตินรีแพทย์ในแต่ละครั้ง สิ่งสำคัญคือการติดตามฝากครรภ์อย่างสม่ำเสมอ วางแผนเว้นระยะการตั้งครรภ์ให้เหมาะสม และดูแลแผลผ่าตัดอย่างถูกวิธี เพื่อให้ทุกการตั้งครรภ์เป็นประสบการณ์ที่ปลอดภัยและอุ่นใจมากที่สุด

ประเด็นสำคัญ

• ปรึกษาสูตินรีแพทย์ทุกครั้งก่อนวางแผนตั้งครรภ์ใหม่หลังการผ่าคลอด

• เว้นระยะห่างระหว่างการตั้งครรภ์ตามคำแนะนำแพทย์เพื่อลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน

• ใส่ใจการดูแลแผลผ่าคลอด รักษาความสะอาด และสังเกตอาการผิดปกติอย่างใกล้ชิด

• แจ้งประวัติการผ่าตัดทั้งหมดให้ทีมแพทย์ทราบทุกครั้งที่เข้ารับการรักษา

• ตัดสินใจเรื่องจำนวนบุตรร่วมกับแพทย์โดยคำนึงถึงสุขภาพและความพร้อมระยะยาว

คำถามที่พบบ่อย

การผ่าคลอดครั้งที่ 3-4 มีข้อจำกัดและความเสี่ยงอย่างไร

การผ่าคลอดครั้งที่ 3-4 มีข้อจำกัด เช่น พังผืดหนาขึ้น เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก แผลเดิมบางลง ทำให้มีโอกาสปริหรือฉีกได้ง่าย การคาดการณ์ทางการแพทย์ยากขึ้น รวมถึงภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ

การผ่าคลอดซ้ำปลอดภัยหรือไม่ และมีความเสี่ยงอย่างไร

การผ่าคลอดไม่เกิน 2 ครั้ง ถือว่าปลอดภัย แต่หากเกิน 4 ครั้งขึ้นไป ความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนจะเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ เช่น การเกิดพังผืดหนาเกาะติดแน่น เลือดออกมาก และการติดเชื้อ

ปัจจัยใดบ้างที่ส่งผลต่อการตัดสินใจผ่าคลอดหลายครั้ง

ปัจจัยสำคัญ ได้แก่ พังผืดในช่องท้อง ชนิดของแผลผ่าคลอดเดิม โรคประจำตัวของแม่ ประวัติการคลอดก่อนหน้า และระยะห่างระหว่างการตั้งครรภ์ โดยแต่ละปัจจัยส่งผลต่อความปลอดภัยในการผ่าคลอดครั้งถัดไป

แพทย์แนะนำอย่างไรสำหรับการผ่าคลอดซ้ำ

แพทย์แนะนำให้ประเมินความแข็งแรงของแผลผ่าคลอดเดิมและพังผืดผ่านการอัลตราซาวด์ โดยเฉพาะการผ่าคลอดครั้งที่ 3-4 และพิจารณาความเป็นไปได้ของการคลอดธรรมชาติหลังผ่าคลอดในบางกรณี

ควรเว้นระยะเวลานานแค่ไหนก่อนตั้งครรภ์ครั้งใหม่หลังผ่าคลอด

แนะนำให้เว้นระยะห่างระหว่างการตั้งครรภ์อย่างน้อย 18-24 เดือน เพื่อให้ร่างกายของแม่ฟื้นตัวเต็มที่ และลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน หากตั้งครรภ์เร็วเกินไป แผลผ่าคลอดเดิมอาจยังไม่สมานดี

จะดูแลแผลผ่าคลอดให้หายเร็วและป้องกันการติดเชื้อได้อย่างไร

ดูแลความสะอาดของแผล เปลี่ยนผ้าพันแผลทุกวัน หลีกเลี่ยงการยกของหนัก รับประทานอาหารครบ 5 หมู่ เน้นโปรตีน ดื่มน้ำมาก ๆ และติดต่อแพทย์ทันที หากมีไข้ แผลบวมแดง หรือของเหลวซึม

ข้อแตกต่างระหว่างคลอดธรรมชาติกับผ่าคลอดหลายครั้งคืออะไร

คลอดธรรมชาติไม่มีแผลผ่าคลอด ฟื้นตัวเร็วกว่า ความเสี่ยงการปริแยกของมดลูกต่ำกว่า ส่วนการผ่าคลอดหลายครั้งใช้เวลาฟื้นตัวนานกว่า มีความเสี่ยงการปริแยกของมดลูกสูงกว่า แต่ยังสามารถทำซ้ำได้ หากมีการวางแผนที่ดี

แม่ที่เคยผ่าคลอดหลายครั้งควรดูแลสุขภาพอย่างไร

ควรตรวจสุขภาพก่อนตั้งครรภ์ ทำอัลตราซาวด์ประเมินแผลผ่าคลอดเดิม ปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการคลอด เว้นช่วงตั้งครรภ์อย่างเหมาะสม เลือกวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสม และรู้เท่าทันสัญญาณอันตราย

หากต้องการศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการผ่าคลอดและความปลอดภัยในการผ่าคลอดหลายครั้ง สามารถดูได้จากแหล่งอ้างอิงต่อไปนี้

https://www.phyathai.com/th/pyt2/article/2680-%E0%B8%9C%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94%E0%B8%81%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B8%96%E0%B8%B6%E0%B8%87%E0%B9%84%E0%B8%A1%E0%B9%88

https://www.samitivejhospitals.com/th/article/detail/C-section

https://www.parents.com/pregnancy/giving-birth/how-many-c-sections-can-a-woman-have/

https://applications.emro.who.int/imemrf/Professional_Med_J_Q/Professional_Med_J_Q_2013_20_4_537_541.pdf

CVM Checklist M26-288